Bỏ dở một cuốn sách có sao không: quy tắc 50 trang và khi nào nên dừng

Bỏ dở một cuốn sách không có gì sai: người đọc có quyền dừng một cuốn không hợp để dành thời gian cho cuốn khác. Một mốc nhiều người dùng là "quy tắc 50 trang" của thủ thư Nancy Pearl: cho cuốn sách 50 trang để thuyết phục mình, qua đó vẫn không muốn đọc tiếp thì dừng. Điều đáng ngại không phải là bỏ dở, mà là cố lết qua một cuốn mình chán rồi ngừng đọc luôn cả tháng.

Vì sao bỏ dở sách lại khiến ta áy náy

Nhiều người đọc thấy có lỗi khi gập một cuốn sách giữa chừng. Cảm giác đó đến từ vài nguồn:

• Thói quen từ nhà trường. Sách giáo khoa, sách đọc bắt buộc phải đọc hết. Ta mang luật đó sang cả việc đọc cho mình.
• Tiếc thời gian và tiền đã bỏ ra. Đã đọc 120 trang, đã mua sách, bỏ thì phí. Đây là kiểu suy nghĩ các nhà kinh tế gọi là "chi phí chìm": thứ đã mất không lấy lại được dù có đọc tiếp hay không, chỉ có thời gian sắp tới là còn chọn được.
• Sợ mình là người đọc kém. Nhất là với sách kinh điển hay sách được khen nhiều, bỏ dở dễ bị hiểu là "mình không đủ tầm".
• Tôn trọng tác giả. Ai từng viết đều biết một cuốn sách tốn bao công sức, nên ngại bỏ ngang.

Những lý do đó đều dễ hiểu. Nhưng cái giá của việc đọc cố là có thật: ai cũng có giới hạn thời gian, và mỗi giờ lết qua một cuốn sách mình không thích là một giờ không đọc cuốn mình có thể yêu.

Làm một phép tính nhỏ. Còn 200 trang của một cuốn mình đang chán, với nhịp khoảng một phút rưỡi mỗi trang, là chừng năm tiếng đồng hồ. Năm tiếng đủ để đọc trọn một cuốn tiểu thuyết mỏng khác, hoặc một tập truyện ngắn. Thêm vào đó là những buổi tối "không muốn đọc" vì cuốn sách nằm chờ trên bàn như bài tập chưa làm. Cái giá thật của việc đọc cố thường lớn hơn số trang còn lại.

Quyền được không đọc hết

Nhà văn Pháp Daniel Pennac, trong tập tiểu luận Như một cuốn tiểu thuyết (Comme un roman, 1992), liệt kê "mười quyền bất khả xâm phạm của người đọc". Trong đó có quyền không đọc, quyền nhảy trang, quyền không đọc hết một cuốn sách, quyền đọc lại, quyền đọc bất cứ thứ gì. Cuốn sách được nhiều thầy cô, thủ thư và cha mẹ ở nhiều nước nhắc tới khi bàn chuyện nuôi niềm vui đọc, vì nó nói thẳng một điều: ép đọc là cách nhanh nhất để giết đi ý muốn đọc.

Người đọc trưởng thành có thể tự trao cho mình quyền đó. Không ai chấm điểm việc đọc của ta cả.

Quy tắc 50 trang và các mốc khác

Nancy Pearl là một thủ thư người Mỹ nổi tiếng với những danh sách gợi ý sách. Trong cuốn Book Lust (2003), bà đưa ra một mốc dễ nhớ: nếu dưới 50 tuổi, cho mỗi cuốn sách 50 trang; nếu đã trên 50 tuổi, lấy 100 trừ đi số tuổi của mình, ra số trang cần đọc. Lý do bà đưa ra khá nhẹ nhàng: càng lớn tuổi, thời gian còn lại để đọc càng quý, nên càng ít lý do để đọc tiếp một cuốn không hợp.

Đó không phải là luật cứng. Mỗi người có thể chọn mốc riêng:

Khi nào nên cố thêm một chút

Có những trường hợp bỏ sớm thì tiếc:

• Sách mở đầu chậm có chủ ý. Nhiều tiểu thuyết lớn dùng phần đầu để dựng bối cảnh, nhân vật. Nếu người mình tin cậy nói "qua phần một là cuốn lắm", có thể đáng thử thêm.
• Khó vì kỹ thuật chứ không vì nhạt. Lạc giữa nhiều tên nhân vật, lạ lối viết, thiếu bối cảnh lịch sử. Những cái này có cách gỡ: ghi danh sách nhân vật, đọc sơ về thời đại, đọc to vài trang.
• Mình đang mệt chứ không phải sách dở. Tuần bận rộn, đầu óc rối, sách nào cũng thấy nặng. Khi đó gác lại vài hôm rồi thử lại.
• Sách cần cho việc học, việc làm. Khi đó không còn là đọc cho vui; có thể đọc chọn lọc từng chương cần thay vì đọc hết từ đầu đến cuối.

Bỏ dở mà không mất cuốn sách

Bỏ dở không nhất thiết là vĩnh viễn. Vài cách bỏ "có văn hoá":

1. Ghi lại chỗ dừng và lý do. Một dòng trên thẻ đánh dấu: "dừng trang 85, quá chậm với mình lúc này". Vài năm sau gặp lại, ta biết ngay mình từng nghĩ gì.
2. Đọc lướt phần còn lại nếu tò mò kết cục hoặc muốn biết cuốn sách đi đến đâu. Pennac gọi là quyền nhảy trang. Đọc lướt không phải gian lận.
3. Đặt sách về đúng chỗ. Một ngăn riêng trên kệ cho "sách để sau" thay vì để cuốn sách nằm trên đầu giường như một lời trách móc.
4. Trả lại thư viện, tặng cho người hợp hơn. Cuốn sách mình thấy nhạt có thể là cuốn sách người khác tìm mãi. Một chiếc tủ sách chung ở cơ quan, ở khu phố là chỗ tốt để nó đi tiếp.

Khi nào bỏ dở trở thành vấn đề

Nếu cuốn nào cũng bỏ ở chương hai, có thể vấn đề không nằm ở sách. Vài câu tự hỏi:

• Mình có đang chọn sách theo nghĩa vụ không? Toàn sách "nên đọc", sách người khác khen, mà không có cuốn nào mình thật sự tò mò.
• Mình có đang đọc trong điều kiện quá khó không? Đọc khi điện thoại liên tục rung, đọc lúc đã quá buồn ngủ.
• Mình có đang kỳ vọng sai không? Muốn sách nào cũng cuốn như phim, trong khi có những cuốn sách đòi người đọc chậm lại.

Thử thay một yếu tố: chọn một cuốn ngắn hơn, đúng mối quan tâm hơn, đọc ở giờ tỉnh táo hơn. Thường chỉ cần một cuốn đọc trọn là mọi thứ khởi động lại.

Bỏ dở và việc chê sách

Một cuốn mình bỏ dở không có nghĩa là sách dở. Nó chỉ có nghĩa là cuốn sách đó, vào lúc đó, không hợp với mình. Khi kể với người khác, câu "mình chưa vào được" công bằng hơn "sách chán". Ngược lại, khi bạn bè bỏ dở một cuốn mình yêu, cũng đừng vội nghĩ họ "không biết đọc". Gu đọc mỗi người mỗi khác và đổi theo từng năm tháng.