Muốn đọc hết một cuốn sách khó hoặc dày, hãy chuẩn bị trước khi vào (đọc giới thiệu, nắm bối cảnh, danh sách nhân vật), chia sách thành từng chặng nhỏ, đọc chậm mà đều mỗi ngày, và cho phép mình không hiểu hết ở lần đầu. Năm mươi trang đầu thường là đoạn vất vả nhất; qua được đó, đa số cuốn sách "khó" bắt đầu tự kéo người đọc đi.
Sách khó vì đâu: biết mới chọn đúng cách đọc
"Khó" không phải một thứ duy nhất. Một cuốn sách có thể khó vì những lý do rất khác nhau, và mỗi loại khó cần một cách xử lý riêng.
| Loại khó | Ví dụ thường gặp | Cách gỡ |
|---|---|---|
| Quá dài | Tiểu thuyết sử thi nhiều tập, bộ Đi tìm thời gian đã mất của Proust gồm bảy phần | Chia chặng, đặt nhịp trang mỗi ngày, đọc xen một cuốn nhẹ |
| Nhiều nhân vật, tên lạ | Chiến tranh và hoà bình với hàng trăm nhân vật Nga; Trăm năm cô đơn với nhiều thế hệ trùng tên | Vẽ sơ đồ nhân vật, dùng phần danh sách nhân vật nếu sách có |
| Bối cảnh xa lạ | Văn học cổ, tiểu thuyết lấy bối cảnh một thời kỳ lịch sử | Đọc lời giới thiệu, chú thích, tìm hiểu sơ bối cảnh trước |
| Lối viết lạ | Dòng ý thức, câu rất dài, không chia đoạn, nhiều giọng kể | Đọc to vài trang, chấp nhận trôi theo nhịp câu, không dừng lại phân tích từng câu |
| Ý tưởng nặng | Triết học, khoa học, lý thuyết | Đọc chậm, ghi tóm tắt từng chương bằng lời mình, đọc kèm sách nhập môn |
Xác định đúng loại khó giúp tránh tự trách. Nhiều người bỏ Chiến tranh và hoà bình không phải vì không hiểu ý tưởng, mà vì lạc giữa những cái tên Nga gồm tên, phụ danh và tên gọi thân mật. Đó là chuyện kỹ thuật, có cách giải.
Chuẩn bị trước khi mở trang đầu
Đọc phần dẫn nhập, nhưng cẩn thận lộ nội dung
Nhiều bản sách kinh điển có lời giới thiệu của dịch giả hoặc nhà nghiên cứu, rất có ích để nắm bối cảnh và lối viết. Có điều lời giới thiệu học thuật thường bàn thẳng vào kết truyện. Với tiểu thuyết, có thể đọc lướt phần bối cảnh, để phần phân tích sang sau khi đọc xong.
Biết sơ sơ thời đại
Mười lăm phút đọc về bối cảnh lịch sử của cuốn sách tiết kiệm nhiều giờ bối rối. Đọc tiểu thuyết về nước Nga đầu thế kỷ 19 dễ hơn hẳn khi biết sơ về cuộc chiến với Napoléon; đọc văn học hiện thực Việt Nam giai đoạn 1930–1945 dễ hơn khi hình dung được xã hội thời ấy.
Chuẩn bị một tờ giấy làm thẻ đánh dấu
Dùng tờ giấy đó ghi tên nhân vật khi họ xuất hiện, kèm một hai chữ: "con cả nhà X", "bạn của Y". Vài chục trang đầu là lúc ghi nhiều nhất; về sau gần như không cần nhìn lại nữa.
Vượt qua năm mươi trang đầu
Phần mở đầu của sách khó thường là phần khó nhất: tác giả đang dựng thế giới, giới thiệu nhân vật, còn người đọc chưa có gì để bám. Đây là đoạn nhiều người bỏ cuộc nhất. Vài cách giúp qua:
- Đọc dồn hơn bình thường. Nếu thường đọc 20 phút mỗi ngày, những ngày đầu thử đọc 40–60 phút để nhanh chóng qua phần dựng truyện và nắm được các nhân vật chính.
- Không tra cứu mọi thứ. Gặp từ lạ, địa danh lạ, đoán qua ngữ cảnh rồi đọc tiếp. Chỉ dừng lại khi không hiểu thì không đi tiếp được.
- Chấp nhận mơ hồ. Nhiều tác giả cố ý để người đọc bối rối lúc đầu; mọi thứ sẽ rõ dần. Cảm giác "chưa hiểu gì cả" ở trang 30 không có nghĩa là mình không đủ sức đọc cuốn này.
Nếu qua khoảng một phần năm cuốn sách mà vẫn thấy hoàn toàn không có gì kéo mình đi, đó có thể là lúc nên tạm gác. Gác không phải thất bại, chỉ là chưa đúng thời điểm.
Chia chặng và giữ nhịp
Một cuốn 1.200 trang nghe đáng sợ. Mười hai chặng, mỗi chặng 100 trang, nghe làm được hơn nhiều. Cách chia nhịp phổ biến:
- Đếm số trang và chọn thời hạn hợp lý. Đọc 20 trang mỗi ngày, cuốn 1.200 trang mất khoảng hai tháng. Không cần vội.
- Đánh dấu các mốc bằng giấy nhớ ở cuối mỗi phần, mỗi tập. Đến mốc là một lần thấy mình tiến lên.
- Tóm tắt một hai câu khi xong mỗi phần. Lúc quay lại sau vài ngày nghỉ, đọc lại tóm tắt là nhớ ngay mình đang ở đâu.
- Đọc xen một cuốn nhẹ nếu thấy nặng nề. Một tập truyện ngắn, một cuốn du ký đặt bên cạnh giúp không chán. Nhưng đừng để cuốn nhẹ chiếm hết thời gian.
Một cách khác là đọc theo nhịp chung với người khác: vài người bạn hẹn nhau cùng đọc một cuốn dày, mỗi tuần một số chương, cuối tuần trao đổi. Có người cùng đi, khúc khó dễ qua hơn nhiều.
Đọc chậm không có nghĩa là đọc kém
Sách khó đòi hỏi đọc chậm. Một trang triết học có thể mất năm phút; một đoạn văn dòng ý thức có thể phải đọc hai lần. Đó là bình thường. Vài thói quen giúp đọc chậm mà không chán:
- Đọc to đoạn khó. Câu dài nhiều mệnh đề thường dễ hiểu hơn khi nghe chính giọng mình đọc lên, vì giọng tự ngắt nghỉ theo nghĩa.
- Đọc lại đoạn đầu chương khi bắt đầu một buổi đọc mới. Một hai đoạn là đủ để nối mạch.
- Ghi câu hỏi bên lề. Không hiểu thì ghi dấu hỏi, đọc tiếp. Nhiều câu hỏi tự có lời đáp vài chục trang sau.
- Đọc kèm sách nhập môn. Với sách triết học, lý thuyết, một cuốn nhập môn viết dễ hiểu đọc trước hoặc song song giúp hiểu nhanh hơn nhiều so với vật lộn một mình với nguyên tác.
Khi nào nên tạm gác một cuốn sách khó
Không phải cuốn sách khó nào cũng đáng cố ngay lúc này. Có những dấu hiệu cho thấy nên gác lại:
- Đã qua đoạn mở đầu mà mỗi lần mở sách đều thấy nặng nề, không một đoạn nào thấy thú vị.
- Cuốn sách làm mình ngừng đọc hẳn: cả tuần không đọc gì vì ngại mở nó.
- Hoàn cảnh hiện tại không hợp: đang bận việc lớn, đang mệt mỏi, cần đọc gì đó nhẹ nhàng.
Gác lại thì đặt một thẻ đánh dấu, ghi vài dòng về chỗ đang dừng và vì sao dừng. Rất nhiều người kể rằng quay lại cuốn sách từng bỏ sau vài năm thì thấy dễ hẳn, vì họ đã đọc thêm, đã sống thêm, đã có thêm thứ để bám vào trang sách.
Sau khi đọc xong một cuốn khó
Cảm giác gập lại một cuốn sách dày mà mình từng ngại là một trong những niềm vui lớn của người đọc. Vài việc giúp giữ lại nhiều nhất:
- Bây giờ mới đọc phần phân tích, lời bạt, bài nghiên cứu về cuốn sách. Đọc xong rồi đọc phân tích, ta thấy nhiều thứ mình đã bỏ lỡ và cả những thứ mình thấy mà người phân tích không nhắc.
- Viết vài đoạn cảm nhận, dù chỉ cho riêng mình.
- Kể cho một người khác nghe. Nói về một cuốn sách khó buộc ta sắp xếp lại những gì mình hiểu.
- Nghĩ xem lần sau muốn đọc gì của cùng tác giả hoặc cùng thời kỳ. Cuốn khó thứ hai bao giờ cũng dễ hơn cuốn thứ nhất.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao đọc hết một cuốn sách dày?
Chia sách thành từng chặng nhỏ, đặt nhịp số trang mỗi ngày và đánh dấu các mốc để thấy mình tiến lên. Tóm tắt ngắn sau mỗi phần giúp nối mạch khi nghỉ vài ngày. Đọc cùng một người bạn theo lịch chung cũng giúp đi hết dễ hơn nhiều.
Đọc tiểu thuyết nhiều nhân vật bị rối thì làm sao?
Ghi tên nhân vật lên một tờ giấy làm thẻ đánh dấu, kèm vài chữ về quan hệ của họ, hoặc vẽ sơ đồ gia đình. Dùng phần danh sách nhân vật nếu bản sách có. Thường chỉ cần ghi trong vài chục trang đầu, về sau tự nhớ.
Đọc sách không hiểu có nên đọc tiếp không?
Không hiểu vài chỗ thì nên đọc tiếp, vì nhiều điều sẽ rõ dần ở các trang sau. Ghi dấu hỏi bên lề rồi đi tiếp. Nếu không hiểu đến mức không theo được gì, hãy tìm hiểu thêm bối cảnh hoặc đọc một cuốn nhập môn trước.
Có nên đọc lời giới thiệu trước khi đọc tiểu thuyết kinh điển?
Phần bối cảnh và giới thiệu tác giả thường có ích. Nhưng lời giới thiệu học thuật hay bàn thẳng vào kết truyện, nên với tiểu thuyết có thể để phần phân tích sang sau khi đọc xong.
Bỏ dở sách kinh điển có phải là mình kém không?
Không. Sách kinh điển có thể khó vì bối cảnh, lối viết hay độ dài, và mỗi người hợp với nó ở những thời điểm khác nhau. Nhiều người quay lại sau vài năm thì đọc dễ hơn hẳn.
