Muốn đọc sách lại sau nhiều năm bỏ, đừng bắt đầu bằng cuốn sách "nên đọc" mà bằng cuốn mình thật sự tò mò, mỏng, dễ vào, và đọc từng đoạn ngắn mỗi ngày thay vì chờ có cả buổi rảnh. Tháng đầu tiên chỉ có một mục tiêu: đọc xong một hai cuốn và nhớ lại cảm giác muốn lật trang. Tốc độ, số lượng và sách khó để sau.
Vì sao quay lại đọc khó hơn mình nghĩ
Nhiều người từng là "mọt sách" hồi đi học, rồi đi làm, lập gia đình, và một ngày nhận ra cả năm chưa đọc trọn cuốn nào. Khi cầm sách lên lại, họ ngạc nhiên vì đọc hai trang đã muốn với lấy điện thoại. Đó không phải là mất khả năng đọc. Đọc là kỹ năng, và kỹ năng đọc liền mạch một văn bản dài cũng giống sức bền khi chạy: lâu không tập thì hụt hơi, tập lại thì về.
Có ba thứ thường cản đường:
- Kỳ vọng của người đọc cũ. Ta nhớ mình từng đọc một mạch cả đêm, nên tự đặt chuẩn đó cho mình hôm nay rồi thất vọng.
- Chọn sách theo nghĩa vụ. Cuốn kinh điển dày, cuốn sách kỹ năng ai cũng nhắc, cuốn mua từ hội sách năm nào còn nằm trên kệ. Sách chọn vì "phải đọc" thường là sách bỏ dở đầu tiên.
- Chờ thời gian rảnh. Một buổi chiều trọn vẹn để đọc hiếm khi đến. Ai chờ nó thì chờ mãi.
Chọn cuốn sách đầu tiên: dễ vào hơn là hay nhất
Cuốn đầu tiên có nhiệm vụ duy nhất là được đọc hết. Vài tiêu chí giúp chọn:
- Mỏng. Khoảng 150–250 trang. Xong một cuốn mỏng cho cảm giác "mình làm được", thứ mà người quay lại đọc cần hơn ai hết.
- Có lực kéo. Truyện có cốt truyện rõ, hồi ký có giọng kể cuốn hút, tập truyện ngắn đọc mỗi tối một truyện. Sách đánh số chương ngắn rất hợp vì có điểm dừng tự nhiên.
- Đúng mối quan tâm lúc này. Đang mê nấu ăn thì đọc hồi ký của một đầu bếp; vừa đi biển về thì đọc một cuốn về đại dương. Tò mò sẵn có là động cơ rẻ nhất.
- Đọc lại một cuốn mình từng yêu. Cuốn truyện thời học sinh, cuốn tiểu thuyết từng thức trắng. Quen thuộc làm việc đọc nhẹ đi nhiều, và nó nhắc mình vì sao từng thích đọc.
Không có gu nào "thấp". Truyện trinh thám, ngôn tình, truyện tranh dài kỳ, sách du ký đều là đọc. Ở giai đoạn này, cuốn sách tốt nhất là cuốn khiến ta mở ra vào ngày hôm sau.
Bốn tuần đầu: một lộ trình nhẹ
Không cần kế hoạch chặt chẽ, nhưng một khung gợi ý giúp ta không đặt chân sai ngay từ đầu.
| Tuần | Việc chính | Mức đọc gợi ý |
|---|---|---|
| Tuần 1 | Chọn một cuốn mỏng, dễ vào; tìm đúng một khung giờ đọc trong ngày | 10 phút mỗi ngày, dừng lúc còn muốn đọc tiếp |
| Tuần 2 | Giữ khung giờ cũ, thêm một "khe" đọc phụ (chờ đón con, giờ nghỉ trưa) | 15–20 phút, có thể chia hai lần |
| Tuần 3 | Đọc xong cuốn đầu; ghi vài dòng xem mình nhớ gì, thích gì | 20 phút, một buổi cuối tuần dài hơn nếu thích |
| Tuần 4 | Chọn cuốn thứ hai, có thể dày hơn hoặc khác thể loại một chút | Giữ nhịp, không cần tăng |
Mẹo "dừng lúc còn muốn đọc tiếp" nghe ngược đời nhưng hiệu quả: hôm sau ta mở sách ra với cảm giác tò mò chứ không phải mệt mỏi. Nhà văn Ernest Hemingway hay được nhắc với lời khuyên tương tự cho việc viết, dừng khi còn biết đoạn tiếp theo sẽ ra sao; với việc đọc cũng vậy.
Lấy lại sức tập trung khi đọc
Bắt đầu ngắn hơn mình nghĩ
Nếu năm phút đã thấy bồn chồn thì đọc năm phút. Sức tập trung tăng dần qua vài tuần. Người mới quay lại hay mắc lỗi ngồi một tiếng ngay buổi đầu, đọc lan man, rồi kết luận "mình không hợp đọc sách nữa".
Để điện thoại ra xa tầm tay
Không cần tắt nguồn. Chỉ cần để ở phòng khác hoặc úp xuống ngoài tầm với. Mỗi lần với tay lấy điện thoại là một lần phải "vào lại" trang sách, và những lần vào lại đó mới là thứ làm việc đọc mệt.
Đọc to vài đoạn khi trôi mất
Thấy mắt chạy qua cả trang mà đầu không giữ chữ nào, hãy quay lại đoạn đầu trang và đọc thành tiếng nhỏ. Giọng nói kéo sự chú ý về. Một hai đoạn là đủ để bắt lại nhịp.
Chấp nhận có ngày không đọc
Mục tiêu là quay lại sau những ngày lỡ, không phải chuỗi ngày không đứt. Lỡ ba hôm thì hôm thứ tư đọc năm phút. Thế là vẫn đang đọc.
Những sai lầm hay gặp khi đọc lại
- Mua quá nhiều sách một lúc. Chồng sách mới trên bàn dễ thành áp lực. Mua hoặc mượn một hai cuốn, đọc xong rồi mới thêm.
- So với người khác. Mạng xã hội đầy những người đọc trăm cuốn một năm. Con số của họ không liên quan đến mình. Người đọc mười cuốn một năm vẫn là người đọc.
- Cố đọc hết một cuốn mình đã chán. Bỏ dở một cuốn không hợp là quyền của người đọc. Đổi sang cuốn khác thay vì để cuốn chán chặn cả việc đọc.
- Chỉ đọc sách "có ích". Sách kỹ năng, sách kinh doanh có chỗ của nó, nhưng toàn đọc để "học" thì việc đọc nhanh thành một dạng công việc. Xen vào truyện, thơ, du ký để đọc trở lại là niềm vui.
Thư viện là bạn đồng hành rẻ nhất
Người quay lại đọc chưa biết gu mình bây giờ là gì. Thư viện cho phép thử mà không tốn tiền: mượn ba cuốn, đọc được một là lãi. Thư viện công cộng cấp tỉnh, thành phố và nhiều thư viện phường, xã cho làm thẻ với thủ tục đơn giản; Thư viện Quốc gia Việt Nam ở Hà Nội cũng phục vụ bạn đọc đăng ký thẻ. Hạn trả sách còn là một "hạn chót" nhỏ, giúp ta đọc đều hơn.
Đừng ngại hỏi thủ thư. Kể với họ cuốn sách cuối cùng mình nhớ là thích, họ thường gợi ý được vài cuốn cùng không khí. Đó là việc của nghề này, và nhiều thủ thư rất vui được làm.
Khi đã đọc đều trở lại
Sau một hai tháng, nhiều người thấy việc đọc tự nhiên chiếm lại chỗ trong ngày. Lúc này có thể nghĩ thêm vài việc:
- Thử một thể loại mới mỗi vài cuốn: một tập thơ, một cuốn phóng sự, một tiểu thuyết dịch từ ngôn ngữ ít gặp.
- Ghi lại sách đã đọc. Một cuốn sổ nhỏ, mỗi cuốn một dòng: tên, tác giả, tháng đọc, một câu cảm nhận. Cuối năm lật lại thấy mình đã đi được một quãng.
- Tìm người cùng đọc. Một người bạn, một nhóm nhỏ, một câu lạc bộ sách. Nói về sách với người khác làm cuốn sách ở lại lâu hơn trong đầu.
- Quay lại cuốn sách "nên đọc" từng làm mình nản. Với sức đọc đã hồi phục, nó có thể dễ hơn hẳn lần trước.
Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam 21/4 hằng năm thường có hội sách, giao lưu tác giả ở nhiều tỉnh thành. Đó là dịp tốt để đi xem, nghe người khác nói về sách và tìm cuốn tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Lâu không đọc sách thì nên bắt đầu đọc lại bằng sách gì?
Nên bắt đầu bằng một cuốn mỏng, dễ vào, đúng thứ mình đang tò mò, hoặc đọc lại một cuốn từng yêu thích. Truyện có cốt truyện rõ, tập truyện ngắn hay hồi ký có giọng kể cuốn hút đều hợp. Để sách kinh điển dày và sách khó sang giai đoạn sau.
Vì sao đọc sách vài trang đã mất tập trung?
Sức tập trung khi đọc văn bản dài giảm đi nếu lâu không luyện, nhất là khi quen đọc mẩu ngắn trên điện thoại. Nó hồi lại sau vài tuần nếu đọc đều từng khoảng ngắn. Để điện thoại xa tầm tay và bắt đầu với 5–10 phút mỗi lần giúp nhiều nhất.
Mỗi ngày nên đọc sách bao lâu khi mới bắt đầu lại?
Khoảng 10 phút mỗi ngày trong tuần đầu là đủ, rồi tăng dần lên 15–20 phút. Đều đặn quan trọng hơn thời lượng. Một buổi đọc dài cuối tuần là phần thưởng, không phải điều bắt buộc.
Có nên đặt mục tiêu số cuốn sách mỗi năm khi mới đọc lại?
Trong vài tháng đầu không nên, vì con số dễ thành áp lực và khiến ta chọn sách mỏng chỉ để đếm. Hãy đặt mục tiêu theo thói quen, như đọc vài lần mỗi tuần. Khi đã đọc đều mới tính đến mục tiêu cả năm nếu thích.
Đọc truyện ngôn tình, truyện tranh có được tính là đọc sách không?
Có. Đọc là đọc, không có gu nào thấp hơn gu nào. Với người quay lại, cuốn sách tốt nhất là cuốn khiến mình muốn mở ra vào hôm sau; từ đó việc đọc sẽ tự rộng dần sang thể loại khác.
