Đọc sách tiếng Anh nguyên bản cho người mới: chọn sách vừa sức, ít tra từ

Muốn bắt đầu đọc sách tiếng Anh nguyên bản, hãy chọn sách dễ hơn trình độ của mình một chút: khi hiểu được gần như mọi từ trên trang thì mới đọc trôi và thấy vui. Sách phân cấp độ dành cho người học, truyện thiếu nhi và thiếu niên, hoặc một cuốn mình đã đọc bản tiếng Việt là những điểm khởi đầu tốt. Đừng tra từng từ; đoán qua ngữ cảnh và chỉ tra những từ lặp lại nhiều lần.

Vì sao nhiều người bỏ cuộc sau vài trang

Kịch bản quen thuộc: học tiếng Anh vài năm, quyết tâm đọc một cuốn tiểu thuyết nổi tiếng bằng nguyên bản, mỗi trang gặp mười mấy từ lạ, tra từ điển liên tục, một giờ được ba trang, đến chương hai thì gập sách. Lỗi không nằm ở quyết tâm mà ở lựa chọn: cuốn sách quá khó so với vốn từ hiện có.

Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ ứng dụng đã thử đo xem cần biết bao nhiêu phần trăm số từ trên trang để đọc hiểu mà không cần trợ giúp. Một nghiên cứu hay được dẫn của Marcella Hu và Paul Nation năm 2000 cho thấy với truyện hư cấu, người đọc cần biết khoảng 98% số từ, tức cứ khoảng năm mươi từ mới gặp một từ lạ, mới đọc hiểu thoải mái. Ở mức 90%, tức cứ mười từ có một từ lạ, việc đọc trở nên rất vất vả và hiểu kém hẳn.

Con số đó giải thích vì sao cuốn tiểu thuyết "nổi tiếng" kia khó đến thế, và vì sao sách dễ lại là con đường nhanh hơn.

Đọc rộng: đọc nhiều sách dễ

Trong giảng dạy ngoại ngữ, có hai kiểu đọc khác nhau:

Hai nhà nghiên cứu Richard Day và Julian Bamford là những người cổ vũ mạnh mẽ cho đọc rộng, với các nguyên tắc như: tài liệu đọc phải dễ, đa dạng, người học tự chọn, đọc càng nhiều càng tốt, đọc để có thông tin và niềm vui. Nhà ngôn ngữ học Stephen Krashen, trong cuốn The Power of Reading (1993), cũng tổng hợp nhiều nghiên cứu ủng hộ việc đọc tự do theo sở thích như một con đường lớn để tiếp thu ngôn ngữ. Cả hai kiểu đọc đều có ích, nhưng muốn đọc sách nguyên bản thành thói quen thì đọc rộng là nền móng.

Chọn cuốn sách đầu tiên

Sách phân cấp độ

Sách phân cấp độ (graded readers) được nhiều nhà xuất bản giáo dục làm riêng cho người học: truyện gốc hoặc truyện kinh điển được viết lại với vốn từ giới hạn theo từng cấp, từ vài trăm đến vài nghìn từ gốc. Đọc ở đúng cấp, người học hiểu gần hết mà vẫn gặp từ mới vừa phải. Đây là bước đệm tốt trước khi chuyển sang sách nguyên bản.

Sách thiếu nhi và thiếu niên

Truyện dành cho thiếu nhi, thiếu niên viết bằng tiếng Anh tự nhiên, câu ngắn, cốt truyện rõ, và nhiều cuốn hay với cả người lớn. Đừng ngại vì "sách trẻ con". Nhiều người học nói chính những cuốn truyện thiếu niên dài kỳ là thứ giúp họ lần đầu đọc hết một cuốn sách tiếng Anh.

Cuốn mình đã đọc bằng tiếng Việt

Biết trước nội dung giúp đoán nghĩa từ dễ hơn nhiều, và cảm giác "à, câu này bản dịch nói thế này" cũng rất thú vị. Chọn cuốn mình đã yêu thích để có sẵn động lực.

Sách về điều mình rành

Người làm bếp đọc hồi ký đầu bếp, người mê bóng đá đọc tiểu sử cầu thủ. Vốn hiểu biết sẵn có về chủ đề giúp bù cho vốn từ còn thiếu.

Thử độ khó trong hai phút

Một cách thử nhanh trước khi chọn: mở một trang bất kỳ ở giữa sách, đọc và đếm số từ hoàn toàn không đoán được nghĩa.

• 0–2 từ lạ mỗi trang: dễ, đọc trôi được. Rất hợp để đọc rộng.
• 3–5 từ lạ mỗi trang: vừa sức, vẫn đọc được mà học thêm từ mới.
• Hơn 6–10 từ lạ mỗi trang: khó; nên để dành sau hoặc chỉ đọc khi rất có động lực.

Mốc này chỉ là ước lượng thô cho một trang sách thông thường, tuỳ cỡ chữ. Quan trọng hơn là cảm giác: đọc một trang có hiểu chuyện gì đang diễn ra không, có muốn đọc trang tiếp không.

Tra từ thế nào cho khỏi đứt mạch

Tra từ điển quá nhiều là kẻ thù số một của việc đọc trôi. Vài nguyên tắc:

1. Đoán trước, tra sau. Gặp từ lạ, đọc hết câu, hết đoạn, đoán nghĩa qua ngữ cảnh. Phần lớn trường hợp đoán đủ để hiểu truyện.
2. Chỉ tra từ lặp lại. Một từ gặp lần thứ ba mà vẫn chưa đoán được thì đáng tra. Từ xuất hiện một lần thường không quan trọng cho mạch truyện.
3. Gạch chân, tra sau buổi đọc. Đánh dấu bằng bút chì, đọc xong chương rồi tra một lượt. Mạch đọc không bị cắt ngang.
4. Dùng từ điển Anh–Anh dành cho người học khi đã quen. Định nghĩa bằng vốn từ đơn giản giúp nghĩ bằng tiếng Anh, kèm câu ví dụ cho thấy cách dùng.
5. Không ghi chép mọi từ mới. Chọn vài từ thật hay hoặc thật hữu ích mỗi chương để ghi vào sổ. Ghi trăm từ thì không nhớ được từ nào.

Giữ nhịp đọc ngoại văn

• Đọc ít mà đều. Mười lăm, hai mươi phút mỗi ngày tốt hơn một buổi ba tiếng cuối tuần rồi nghỉ cả tuần.
• Xen tiếng Anh với tiếng Việt. Không cần bỏ hẳn sách tiếng Việt. Một cuốn tiếng Anh đọc song song với một cuốn tiếng Việt giúp giữ niềm vui đọc.
• Kết hợp nghe và đọc nếu có bản sách nói: nghe và nhìn chữ cùng lúc giúp quen cách phát âm, ngữ điệu, và kéo nhịp đọc đi đều.
• Đọc lại một cuốn đã đọc. Lần hai bằng tiếng Anh dễ hơn hẳn, và cảm giác đọc trôi tăng tự tin.
• Tăng độ khó từ từ. Khi cấp hiện tại thấy quá dễ, nhảy một bậc. Đừng nhảy thẳng từ sách cấp độ lên tiểu thuyết kinh điển thế kỷ 19, nơi văn phong và từ vựng cổ khó với cả người bản ngữ.

Tìm sách tiếng Anh ở đâu

Thư viện là nơi nên tìm đầu tiên: nhiều thư viện tỉnh, thành phố, thư viện đại học có kệ sách ngoại văn, và một số trung tâm văn hoá, giáo dục của nước ngoài tại Việt Nam có thư viện cho người đọc đăng ký. Sách cũ, trao đổi sách với bạn bè, các nhóm đọc sách tiếng Anh cũng là nguồn tốt. Nhiều tác phẩm kinh điển đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền được đăng miễn phí hợp pháp trên các thư viện số công cộng; còn với sách đang có bản quyền, hãy mua, mượn hoặc dùng bản điện tử từ nguồn chính thức để tác giả và người làm sách được trả công.