Bố mẹ nói tiếng Anh chưa giỏi vẫn đọc sách tiếng Anh cho con được, miễn là chọn sách câu ngắn, lặp lại nhiều, có bản ghi âm chuẩn để nghe kèm, và giữ phần trò chuyện về sách bằng tiếng Việt. Điều quan trọng hơn cả: đừng để giờ đọc tiếng Anh lấn mất giờ đọc tiếng Việt, vì nền tiếng mẹ đẻ vững là chỗ dựa cho mọi ngôn ngữ sau.
Tiếng Việt trước, tiếng Anh song song
Nhiều bố mẹ lo con thua bạn nên dồn sức cho tiếng Anh từ rất sớm, có nhà gần như chỉ đọc sách tiếng Anh. Các chuyên gia về song ngữ thường khuyên ngược lại: cha mẹ nên dùng ngôn ngữ mình nói giỏi nhất cho những cuộc trò chuyện giàu ý tứ với con. Lý do là trẻ học ngôn ngữ qua tương tác phong phú: giải thích, đùa, hỏi vì sao, kể chuyện. Bố mẹ nói tiếng Anh vấp váp thì cuộc trò chuyện nghèo đi, con mất phần quý nhất của giờ đọc.
Những gì con hiểu qua tiếng Việt, như khái niệm, cảm xúc, cách một câu chuyện vận hành, sẽ chuyển sang được khi con học thêm ngôn ngữ khác. Vì vậy cách cân bằng hợp lý với đa số gia đình là: phần lớn giờ đọc bằng tiếng Việt, xen vào đều đặn những cuốn tiếng Anh ngắn, vui, lặp lại.
Chọn sách tiếng Anh dễ đọc cho người lớn chưa giỏi
Không phải sách thiếu nhi tiếng Anh nào cũng dễ đọc to. Một số sách tranh dùng từ vựng phong phú, chơi chữ, vần điệu khó, người lớn chưa quen sẽ đọc vấp. Nên ưu tiên:
- Sách câu lặp: cả cuốn xoay quanh một khung câu, chỉ đổi một vài từ. Brown Bear, Brown Bear, What Do You See? (Bill Martin Jr., tranh Eric Carle) là ví dụ kinh điển: mỗi trang lặp một câu hỏi và một câu trả lời.
- Sách khái niệm: màu sắc, con số, con vật, đồ vật trong nhà. Ít câu, nhiều từ đơn.
- Sách có bản ghi âm do người bản ngữ đọc, để bố mẹ nghe trước và con nghe lại.
- Sách tập đọc có phân cấp dành cho trẻ học tiếng Anh, câu ngắn, từ được kiểm soát.
- Bài đồng dao tiếng Anh quen thuộc: có giai điệu sẵn, dễ nhớ, dễ hát cùng con.
Các loại sách song ngữ
| Loại | Cách trình bày | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Song song hai thứ tiếng | Cùng trang có cả câu tiếng Việt và tiếng Anh | Bố mẹ hiểu chắc nghĩa, đọc được cả hai | Trẻ dễ chỉ chú ý tiếng quen; nên đọc hẳn một thứ tiếng mỗi lượt |
| Hai bản riêng cùng một truyện | Một cuốn tiếng Việt, một cuốn tiếng Anh | Đọc bản Việt trước cho con nắm truyện, rồi đọc bản Anh | Cần chọn truyện có bản dịch tốt |
| Sách từ điển tranh | Mỗi hình kèm từ hai thứ tiếng | Hợp trẻ nhỏ, học tên đồ vật | Ít cốt truyện, chỉ là một phần của giờ đọc |
| Sách tiếng Anh có bản ghi âm | Chỉ có tiếng Anh, kèm âm thanh | Phát âm chuẩn, bố mẹ học cùng con | Không để bản ghi âm thay hết người đọc |
Với loại song song, mẹo nhiều giáo viên dùng là đọc trọn một lượt bằng một thứ tiếng thay vì đọc từng câu Việt rồi Anh. Đọc xen kẽ từng câu làm câu chuyện bị đứt và trẻ thường chờ câu tiếng Việt để hiểu, bỏ qua câu tiếng Anh.
Đọc thế nào khi mình phát âm chưa chuẩn
Chuẩn bị trước, đừng đọc "nguội"
Đọc trước cuốn sách một lượt khi con chưa ngồi cạnh. Tra phát âm những từ chưa chắc trong từ điển có giọng đọc, nghe bản ghi âm nếu có. Chỉ cần mười phút chuẩn bị là buổi đọc với con trôi hơn hẳn.
Nghe trước, đọc sau
Với cuốn mới, có thể cho con nghe bản ghi âm chuẩn một hai lần, sau đó bố mẹ đọc. Con đã có "khuôn" phát âm chuẩn trong tai, giọng bố mẹ chỉ là một giọng quen thêm vào.
Đừng sợ giọng mình
Trẻ tiếp xúc với nhiều giọng khác nhau qua thầy cô, bạn bè, phim ảnh, bản ghi âm. Một giọng có âm sắc Việt của bố mẹ không làm hỏng phát âm của con, nhất là khi con có nguồn nghe chuẩn song song. Điều trẻ cảm nhận là bố mẹ đang thích thú đọc cùng mình.
Trò chuyện về sách bằng tiếng Việt
Đọc tiếng Anh xong, hỏi con bằng tiếng Việt: "Con gấu đang đi đâu nhỉ?", "Con thích trang nào?". Không cần dịch từng câu. Điều cần là con hiểu và cảm câu chuyện. Dịch từng chữ biến giờ đọc thành giờ học từ vựng.
Học cùng con, công khai
Gặp từ không biết, nói thật: "Bố cũng chưa biết từ này, mình cùng tra nhé." Con học được hai điều: tiếng Anh là thứ ai cũng đang học, và tra cứu là chuyện bình thường.
Lịch đọc gợi ý cho nhà bận
- Mỗi tối: một hai cuốn tiếng Việt như thường lệ.
- Ba bốn tối một tuần: thêm một cuốn tiếng Anh ngắn, ưu tiên cuốn quen để con nói theo.
- Cuối tuần: một cuốn tiếng Anh mới, nghe bản ghi âm trước rồi đọc lại cùng nhau.
- Trên xe, lúc chờ: hát đồng dao tiếng Anh, nhắc lại câu lặp trong sách quen.
Không cần tính số từ con học được mỗi tuần. Dấu hiệu tiến bộ đáng quý là con tự nói theo câu lặp, tự chọn cuốn tiếng Anh trên kệ, hay nhặt một từ trong sách dùng vào lúc chơi.
Những điều nên tránh
- Bắt con nhắc lại từng từ, kiểm tra từ vựng ngay sau khi đọc.
- Chỉ cho con xem video sách đọc thay cho người đọc thật. Màn hình có thể là nguồn nghe tốt, nhưng thiếu phần ngồi cạnh và trò chuyện.
- Bỏ hẳn sách tiếng Việt vì "tiếng Việt thì con tự biết".
- So trình độ tiếng Anh của con với con nhà khác. Mỗi gia đình một điều kiện, mỗi trẻ một nhịp.
- Ép con nói tiếng Anh khi con chưa muốn. Có giai đoạn trẻ nghe hiểu nhiều nhưng chưa nói, đó là bình thường khi học thêm một ngôn ngữ.
Góc nhìn hôm nay: đọc như người cùng học
Không có hình mẫu bố mẹ hoàn hảo nào đọc tiếng Anh như người bản ngữ cho con mỗi tối. Phần lớn gia đình Việt sẽ đọc vấp, phát âm chưa tròn, tra từ giữa chừng. Đó không phải là thất bại. Một đứa trẻ thấy bố mẹ kiên nhẫn học một ngôn ngữ mới cùng mình đang nhận được bài học quý hơn mọi từ vựng: việc học không dừng lại khi người ta lớn lên.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ phát âm tiếng Anh không chuẩn có nên đọc sách tiếng Anh cho con không?
Vẫn nên, nếu có thêm nguồn nghe chuẩn như bản ghi âm của người bản ngữ. Chuẩn bị trước, tra phát âm từ khó, và chọn sách câu ngắn, lặp lại. Giọng bố mẹ là một giọng quen, không làm hỏng phát âm của con.
Nên đọc sách song ngữ thế nào?
Nên đọc trọn một lượt bằng một thứ tiếng thay vì đọc xen kẽ từng câu Việt rồi Anh. Đọc xen kẽ làm câu chuyện đứt quãng và trẻ thường bỏ qua câu tiếng Anh để chờ câu tiếng Việt.
Có nên đọc tiếng Anh cho con thay tiếng Việt không?
Không nên thay hẳn. Chuyên gia song ngữ thường khuyên cha mẹ dùng ngôn ngữ mình giỏi nhất cho những cuộc trò chuyện giàu ý tứ với con. Nền tiếng Việt vững giúp con học ngôn ngữ khác tốt hơn.
Sách tiếng Anh nào dễ đọc cho trẻ mới bắt đầu?
Sách câu lặp, sách khái niệm về màu, số, con vật, và sách có bản ghi âm. Brown Bear, Brown Bear, What Do You See? của Bill Martin Jr. là ví dụ quen thuộc của sách câu lặp.
Con nghe hiểu tiếng Anh nhưng không chịu nói có sao không?
Thường là bình thường. Khi học thêm một ngôn ngữ, nhiều trẻ có giai đoạn nghe hiểu nhiều nhưng chưa nói. Đừng ép, cứ tiếp tục đọc và hát cùng con.
