Trẻ đòi đọc đi đọc lại một cuốn sách: vì sao và bố mẹ nên làm gì

Trẻ đòi đọc đi đọc lại một cuốn sách là chuyện bình thường, thậm chí là dấu hiệu tốt: mỗi lần nghe lại, con hiểu thêm một lớp, nhớ thêm vài từ và tận hưởng cảm giác biết trước chuyện gì sẽ xảy ra. Bố mẹ không cần lo con "chỉ biết một cuốn". Việc nên làm là vẫn đọc, đọc theo nhiều cách khác nhau, và lặng lẽ đặt thêm sách mới bên cạnh.

Vì sao trẻ thích nghe lại

Biết trước là một niềm vui

Người lớn đọc lại một cuốn sách thường thấy chán vì đã biết kết thúc. Trẻ nhỏ thì ngược lại. Thế giới quanh bé đầy điều khó đoán, nên một câu chuyện mà bé biết chắc trang sau là con sói xuất hiện, biết chắc nhân vật sẽ về nhà an toàn, mang lại cảm giác làm chủ và yên tâm. Cái thú của bé không nằm ở bất ngờ, mà ở việc đoán đúng.

Mỗi lần nghe là một lần hiểu khác

Lần đầu, bé chỉ theo được ý chính. Lần thứ năm, bé bắt đầu để ý chi tiết trong tranh. Lần thứ mười, bé nhận ra nhân vật phụ đang làm gì ở góc trang, hiểu vì sao nhân vật buồn. Người lớn thấy là "cùng một cuốn", nhưng với bé, đó là nhiều lần đọc khác nhau.

Học từ cần nghe nhiều lần

Trẻ nhỏ cần gặp một từ mới nhiều lần, trong cùng ngữ cảnh, mới nhớ được. Một nghiên cứu năm 2011 của nhóm Jessica Horst ở Đại học Sussex (Anh) cho thấy trẻ ba tuổi nghe cùng một câu chuyện lặp lại học từ mới tốt hơn so với nghe nhiều câu chuyện khác nhau chứa cùng số từ ấy. Câu chuyện quen trở thành chỗ dựa để từ mới bám vào.

Cảm xúc cần được tiêu hoá

Có khi bé chọn đọc lại một cuốn vì nó chạm vào điều bé đang trải qua: sắp có em, sợ bóng tối, mới đi lớp, nhớ ông bà. Đọc đi đọc lại là cách bé ngẫm về nỗi lo của mình trong khung an toàn của câu chuyện. Nếu bé bỗng bám chặt một cuốn về chia tay hay sợ hãi, đó có thể là cửa để bố mẹ hỏi han nhẹ nhàng.

Đọc lại kéo dài bao lâu thì bình thường

Không có con số chuẩn. Có bé mê một cuốn vài tuần, có bé gắn với một cuốn suốt cả năm, vẫn đòi đọc ngay cả khi đã thuộc làu. Giai đoạn đọc lại thường rõ nhất ở tuổi 2–5, nhưng trẻ lớn cũng đọc lại những bộ truyện yêu thích nhiều lần, và người lớn cũng vậy với cuốn sách gối đầu.

Chỉ nên để ý khi việc lặp lại đi kèm những dấu hiệu khác: con rất khó chịu, hoảng loạn nếu bố mẹ đổi một chữ hay đọc sai thứ tự, kèm theo khó khăn trong giao tiếp, ít nhìn mắt, ít chơi cùng người khác. Khi đó, nên trao đổi với bác sĩ nhi hoặc chuyên gia phát triển trẻ em để được đánh giá, thay vì tự kết luận.

Cách đọc lại mà không ai phát chán

Đọc một cuốn lần thứ năm mươi, người chán thường là bố mẹ. Vài cách biến mỗi lần đọc lại thành một lần mới:

Khi con "đọc" thuộc lòng

Nhiều bố mẹ ngạc nhiên khi bé 3–4 tuổi cầm sách "đọc" đúng từng chữ, lật đúng trang. Thật ra bé đã thuộc lòng nhờ nghe nhiều, kết hợp với tranh để biết đang ở đâu. Đây chưa phải là đọc chữ, nhưng là một bước rất quý: bé hiểu rằng chữ trên trang mang lời kể cố định, rằng sách được đọc từ trên xuống, từ trái sang phải, rằng lật trang là câu chuyện đi tiếp. Những hiểu biết này là nền móng cho việc học chữ sau này.

Đừng vội "vạch trần" kiểu "con có biết đọc đâu, con thuộc thôi". Hãy khen việc con kể lại hay, và nếu con tò mò, chỉ cho con một từ ngắn hay lặp lại trên trang: "Đây là chữ 'mèo' đó, con thấy nó ở trang trước không?".

Đặt sách mới cạnh sách cũ

Bé mê một cuốn không có nghĩa là bé chỉ cần một cuốn. Vài cách mở rộng mà không giành cuốn quen khỏi tay con:

• Đọc cuốn quen trước, cuốn mới sau. Mỗi tối hai cuốn: một cuốn con chọn, một cuốn bố mẹ chọn.
• Tìm "họ hàng" của cuốn sách: cùng tác giả, cùng nhân vật, cùng chủ đề. Bé mê truyện về xe cứu hoả thì thêm sách thông tin về đội cứu hoả.
• Để sách mới nằm sẵn ở chỗ con hay chơi, bìa quay ra ngoài, không giới thiệu rầm rộ. Trẻ thường tò mò với thứ tự mình phát hiện.
• Không giấu cuốn cũ. Giấu đi thường làm con càng đòi, và mất đi cảm giác an toàn mà cuốn sách mang lại.

Khi bố mẹ thật sự quá ngán

Bố mẹ cũng là người. Có những tối không còn sức đọc cuốn ấy lần nữa. Có thể thương lượng: đọc nhanh bản rút gọn, để con kể thay, để người khác trong nhà đọc, hoặc hẹn "tối nay đọc cuốn khác, sáng mai mình đọc cuốn của con". Thành thật với con rằng bố mẹ mệt còn tốt hơn đọc trong trạng thái bực bội, vì trẻ nhận ra ngay.

Một mẹo nhỏ nhiều nhà dùng: thu âm giọng bố hoặc mẹ đọc cuốn sách yêu thích. Con nghe được bất cứ lúc nào, vẫn là giọng quen. Tuy vậy, bản ghi âm chỉ nên là phương án phụ, không thay cho lúc ngồi cạnh nhau.

Góc nhìn hôm nay: những cuốn sách đọc nát

Nhiều người lớn vẫn nhớ một cuốn truyện thời nhỏ được đọc đến mức bong gáy, rách trang, phải dán băng keo. Cuốn sách đó thường không phải cuốn đắt hay nổi tiếng nhất, mà là cuốn được đọc nhiều nhất. Nếu con có một cuốn như thế, hãy giữ nó lại sau khi con lớn. Nó là kỷ vật về những buổi tối hai người cùng đọc, quý hơn mọi bộ sách mới.