In offset là cách in sách số lượng lớn: hình chữ được ghi lên bản kẽm, mực chuyển từ bản kẽm sang tấm cao su rồi mới sang giấy, mỗi tờ giấy khổ to chứa nhiều trang. In kỹ thuật số in thẳng từ tệp ra giấy, không cần bản kẽm, hợp với số lượng nhỏ hoặc in theo đơn đặt. Sau khi in, các tờ được gấp thành tay sách, xếp thứ tự, khâu chỉ hoặc dán keo, bọc bìa và xén thành cuốn.
Offset là gì, vì sao gọi là "offset"
In offset là con cháu của in thạch bản, kỹ thuật Alois Senefelder phát minh ở Đức cuối thế kỷ 18, dựa trên một nguyên lý đơn giản: dầu và nước không hoà vào nhau. Trên bản in, vùng có hình chữ nhận mực gốc dầu, vùng trống giữ nước và đẩy mực ra. Bản in phẳng, không lồi lõm như chữ chì thời Gutenberg.
Chữ "offset" nghĩa là "chuyển gián tiếp": mực không đi thẳng từ bản kẽm xuống giấy mà qua một ống bọc tấm cao su (gọi là ống cao su, tấm blanket). Lớp cao su mềm ôm sát mặt giấy nên in được nét mảnh, đều, kể cả trên giấy hơi nhám, và bản kẽm cũng đỡ mòn. Kiểu in này dùng phổ biến cho giấy từ đầu thế kỷ 20 và đến nay vẫn là phương pháp chính để in sách số lượng lớn.
Trước khi lên máy: chế bản và bình trang
Bình trang
Máy in offset không in từng trang sách mà in tờ giấy khổ lớn. Mỗi mặt tờ chứa nhiều trang, thường 8 hoặc 16, sắp theo một sơ đồ trông lộn xộn: có trang lộn ngược, trang 1 nằm cạnh trang 16. Sơ đồ đó gọi là bình trang, được tính sao cho khi gấp tờ giấy lại nhiều lần, các trang tự rơi về đúng thứ tự. Một tờ in hai mặt sau khi gấp thành một "tay sách", thường 16 hoặc 32 trang.
Đó là lý do số trang của sách in offset thường là bội số của 16 hoặc 8, và cũng là lý do cuối sách hay có vài trang trắng hoặc trang quảng cáo sách khác: phần dư của tay sách cuối cùng.
Ra bản kẽm
Ngày nay tệp bình trang được ghi thẳng lên bản kẽm bằng máy ghi bản (công nghệ CTP, từ máy tính ra bản in), thay cho thời phải ra phim rồi phơi bản. Mỗi màu cần một bản riêng. Sách ruột chữ đen chỉ cần một bản mỗi mặt tờ; bìa và sách tranh in bốn màu cần bốn bản.
Bốn màu in và chuyện màu trên màn hình khác màu trên giấy
In màu dùng bốn mực cơ bản: xanh lơ, hồng sẫm, vàng và đen, viết tắt CMYK. Các chấm mực nhỏ li ti xếp cạnh nhau, mắt nhìn từ xa trộn thành đủ màu. Màn hình thì phát sáng theo ba màu đỏ, lục, lam, nên dải màu khác với mực in; nhiều màu rực trên màn hình không in ra được y hệt. Khi cần một màu đặc biệt, như màu thương hiệu, ánh kim, người ta dùng thêm mực pha sẵn gọi là màu pha.
Vì sự chênh lệch đó, bìa sách và sách tranh thường được in thử màu trước khi in hàng loạt để đối chiếu.
In kỹ thuật số: không bản kẽm, in bao nhiêu cũng được
Máy in kỹ thuật số in trực tiếp từ tệp, theo công nghệ mực bột (giống máy photocopy lớn) hoặc phun mực. Không có bản kẽm, không có khâu chỉnh máy lâu, nên in mười cuốn hay một trăm cuốn đều được. Mỗi trang lại có thể khác nhau, nên còn dùng in sách cá nhân hoá.
| Tiêu chí | In offset | In kỹ thuật số |
|---|---|---|
| Chuẩn bị | Bình trang, ra bản kẽm, chỉnh máy, chạy giấy bù hao | Gửi tệp là in |
| Số lượng hợp lý | Từ vài trăm, vài nghìn bản trở lên | Từ một bản đến vài trăm bản |
| Chi phí mỗi cuốn khi in nhiều | Giảm mạnh khi số lượng tăng | Gần như không đổi theo số lượng |
| Chất lượng màu, giấy | Ổn định, chọn được nhiều loại giấy, màu pha, hiệu ứng | Ngày càng tốt, nhưng hạn chế hơn về khổ giấy và hiệu ứng |
| Hợp với | Sách phổ thông, sách giáo khoa, tái bản số lượng lớn | In thử, sách số lượng nhỏ, in theo đơn đặt, sách cá nhân |
In kỹ thuật số làm ra mô hình in theo đơn đặt: sách chỉ được in khi có người mua, không phải in sẵn để tồn kho. Mô hình này giúp những cuốn sách bán chậm, sách chuyên khảo, sách đã cũ vẫn có thể có mặt mà đơn vị làm sách không phải ôm hàng.
Từ tờ in thành cuốn sách: gấp, bắt, đóng, xén
- Gấp: máy gấp tờ in khổ lớn thành tay sách.
- Bắt cuốn: các tay sách được xếp chồng đúng thứ tự. Trên gáy của mỗi tay thường có một vạch đen nhỏ in lệch dần theo bậc thang; nhìn gáy xếp chồng thấy đường bậc thang liền là biết không thiếu, không lặp, không đảo tay.
- Đóng: nối các tay sách lại với nhau ở gáy (xem các kiểu đóng bên dưới).
- Vào bìa: bìa được dán bọc vào gáy.
- Xén: máy xén ba cạnh đầu, chân và mép ngoài để các trang đang dính nhau ở nếp gấp tách ra.
Các kiểu đóng sách thường gặp
- Khâu chỉ rồi dán keo: từng tay sách được khâu chỉ ở nếp gấp rồi khâu nối với nhau. Sách bền, mở khá phẳng, hợp với sách dày, sách dùng lâu.
- Dán keo nhiệt (không khâu): gáy các tay sách được phay nhám rồi phủ keo. Nhanh, rẻ hơn, phổ biến ở sách bìa mềm; keo kém thì dễ bong trang.
- Đóng ghim giữa: các tờ lồng vào nhau, dập ghim ở nếp gấp. Dùng cho sách mỏng, tạp chí, sách tranh mỏng.
- Bìa cứng: ruột thường khâu chỉ, dán vào bìa cứng qua tờ lót đầu sách, gáy có thể vuông hoặc tròn.
Giấy ruột sách
Giấy ruột phổ biến là giấy không tráng phủ (người làm sách hay gọi là giấy offset hoặc giấy "ford"), mặt hơi nhám, ít loá, đọc chữ êm mắt. Giấy tráng phủ (couché) mặt láng, giữ màu tốt, dùng cho sách ảnh, sách tranh, sách nấu ăn. Có loại giấy xốp nhẹ, dày tay nhưng nhẹ, giúp sách dày mà không nặng. Độ dày giấy tính theo định lượng, gam trên mét vuông; ruột sách chữ thường dùng giấy định lượng thấp hơn giấy bìa nhiều lần.
Màu giấy cũng là lựa chọn: giấy trắng tinh cho chữ sắc nét, giấy ngà nhẹ cho cảm giác dịu mắt khi đọc lâu.
Người đọc có thể nhận ra gì trên cuốn sách trong tay
- Nhìn đầu gáy sách: thấy từng bó tay sách và sợi chỉ là sách khâu chỉ; chỉ thấy một khối giấy phẳng dính keo là sách dán keo.
- Mở sách ra giữa: sách khâu chỉ thường nằm phẳng hơn, ít phải bẻ gáy.
- Soi chữ bằng kính lúp: chữ in offset sắc cạnh; vùng màu sẽ thấy các chấm mực nhỏ xếp hàng.
- Gặp trang lặp, thiếu trang, đảo trang, trang dính chưa xén: đó là lỗi khâu bắt cuốn hoặc xén, có thể mang đổi ở nơi mua.
- Muốn sách bền: tránh bẻ gập sách dán keo ra sau, tránh để sách ở chỗ nóng làm keo chảy.
Muốn tận mắt thấy những khâu này, một số nhà in và bảo tàng ngành in có đón khách tham quan theo đoàn; các hội sách đôi khi cũng có góc trình diễn đóng sách thủ công.
Câu hỏi thường gặp
In offset là gì?
In offset là kỹ thuật in trong đó hình chữ trên bản kẽm nhận mực, mực chuyển sang một ống bọc cao su rồi mới in lên giấy. Nó dựa trên nguyên lý dầu và nước không hoà vào nhau và là phương pháp chính để in sách số lượng lớn.
In offset và in kỹ thuật số khác nhau thế nào?
In offset cần bình trang, ra bản kẽm và chỉnh máy, nên hợp khi in nhiều, càng nhiều chi phí mỗi cuốn càng giảm. In kỹ thuật số in thẳng từ tệp, không cần bản kẽm, hợp khi in ít hoặc in theo đơn đặt.
Vì sao số trang sách thường là bội số của 16?
Sách in offset được in trên tờ giấy lớn, mỗi tờ gấp lại thành một tay sách thường 16 hoặc 32 trang. Vì vậy tổng số trang thường làm tròn theo tay sách, phần dư ở cuối sách hay là trang trắng hoặc trang giới thiệu sách khác.
Sách khâu chỉ và sách dán keo khác nhau ra sao?
Sách khâu chỉ có các tay sách được khâu ở nếp gấp rồi nối với nhau, nên bền và mở phẳng hơn. Sách dán keo chỉ phủ keo lên gáy giấy, làm nhanh và phổ biến ở sách bìa mềm, nhưng dễ bong trang nếu keo kém hoặc bị bẻ gập mạnh.
In theo đơn đặt là gì?
In theo đơn đặt là mô hình chỉ in sách khi có người mua, thường bằng máy in kỹ thuật số. Nó giúp sách số lượng nhỏ, sách chuyên khảo, sách cũ vẫn có mặt trên thị trường mà không cần in sẵn và lưu kho.
