Tặng sách cho đúng người là chọn theo gu của người nhận, không theo điều mình muốn họ học, rồi viết vài dòng đề tặng ở trang đầu nói vì sao mình chọn cuốn này cho họ. Lời đề tặng ngắn, có tên, có ngày, có một lý do riêng, thường được giữ lại lâu hơn cả cuốn sách. Với người ít đọc, một cuốn mỏng, dễ vào luôn tốt hơn một cuốn kinh điển dày.
Vì sao sách là món quà dễ mà khó
Sách dễ tặng vì nhẹ, bền, ai cũng nhận được. Nhưng sách cũng là món quà nói lên nhiều điều về người tặng. Tặng một cuốn sách dạy cách sống tốt hơn cho người đang buồn có thể khiến họ nghe như bị nhắc nhở. Tặng một cuốn dày năm trăm trang cho người bận rộn có thể biến món quà thành một món nợ: họ áy náy vì chưa đọc.
Vì thế, câu hỏi khi chọn sách tặng không phải "cuốn nào hay", mà là "cuốn nào người này sẽ thích mở ra".
Chọn sách theo người nhận
| Người nhận | Nên chọn | Nên tránh |
|---|---|---|
| Người đọc nhiều | Cuốn mới của tác giả họ yêu, một tác giả ít người biết cùng dòng, một ấn bản đẹp của cuốn họ đã có bản cũ | Sách bán chạy nhất tháng, khả năng cao họ đã có |
| Người ít đọc | Sách mỏng, tập truyện ngắn, tản văn, sách gắn với sở thích của họ (nấu ăn, bóng đá, du lịch) | Kinh điển dày, sách "nên đọc" theo danh sách |
| Trẻ em | Sách hợp tuổi, nếu được thì để trẻ cùng chọn | Sách chỉ vì bố mẹ thấy "bổ ích" mà trẻ không thích |
| Ông bà, người cao tuổi | Sách chữ to, hồi ký, sách về quê hương, sách ảnh xưa; với người mắt kém có thể tặng sách nói | Sách chữ nhỏ, giấy bóng loá |
| Người đang ốm, đang buồn | Sách nhẹ nhàng, đọc từng đoạn ngắn được, sách hài hước, sách ảnh | Sách về bệnh tật, sách khuyên nhủ cách vượt khó, trừ khi họ hỏi |
| Đồng nghiệp, người mới quen | Sách về chủ đề chung hai người từng nói tới | Sách về tôn giáo, chính trị, sách có ẩn ý góp ý công việc |
Dò gu người nhận mà không lộ
- Nhìn kệ sách của họ, nếu có dịp đến nhà. Xem họ có nhiều sách của ai, thể loại gì, sách nào trông đã được đọc kỹ.
- Nhớ lại họ hay kể chuyện gì. Người hay kể về quê ngoại có thể thích một cuốn tản văn về làng quê; người mê đi bộ đường dài có thể thích một cuốn ký về núi.
- Hỏi gián tiếp: "Dạo này đọc gì hay không?" Câu trả lời cho biết cả gu lẫn những cuốn họ đã có.
- Hỏi người thân của họ. Vợ, chồng, con cái thường biết rõ cuốn nào đang có trên đầu giường.
- Không chắc thì tặng cuốn mình yêu. Kèm lời đề tặng nói rõ: "Đây là cuốn mình đọc đi đọc lại, muốn chia với bạn." Người nhận sẽ quý vì đó là một phần của người tặng, kể cả khi không cùng gu.
Viết lời đề tặng
Viết ở đâu
Lời đề tặng thường viết ở trang lót (trang trắng ngay sau bìa) hoặc trang tên sách. Dùng bút mực không lem, viết chậm. Nếu ngại viết thẳng lên sách, có thể viết trên một tấm thiếp kẹp vào, nhưng nhiều người nhận vẫn thích chữ viết tay ngay trên trang sách hơn.
Viết gì
Một lời đề tặng đủ đầy thường có bốn phần: tên người nhận, một hai câu lý do, tên người tặng, ngày tháng và nơi chốn. Phần lý do là phần quan trọng nhất, vì nó biến một cuốn sách giống hàng nghìn cuốn khác thành của riêng một người.
Vài cách viết tham khảo:
Gửi Lan, cuốn này mình đọc trên chuyến tàu về Huế năm ngoái, đến đoạn bà ngoại nhân vật muối dưa thì nhớ bạn kể về ngoại mình. Mong bạn cũng thấy vậy. Minh, Hà Nội, tháng 10.
Tặng con nhân sinh nhật 8 tuổi. Bố đọc cuốn này năm bố 10 tuổi, giờ đến lượt con. Đọc xong kể bố nghe con thích nhân vật nào nhé.
Tránh viết những câu chung chung có thể gửi cho bất kỳ ai, như "Chúc bạn luôn vui vẻ và thành công". Cũng tránh lời đề tặng mang tính dạy bảo kiểu "Đọc để sửa tính nóng nảy nhé".
Ghi ngày tháng
Ngày tháng nghe như chi tiết thừa, nhưng chính nó khiến người nhận, mười năm sau lật lại, nhớ được mình đang ở đâu trong đời lúc được tặng. Những cuốn sách cũ có lời đề tặng ghi ngày tháng cũng là thứ người sưu tầm sách cũ thích tìm.
Sách có chữ ký tác giả, sách đã đọc của mình
Sách có chữ ký, lời đề tặng của chính tác giả là một món quà đặc biệt. Nếu định xin chữ ký để tặng, hãy nói tên người nhận để tác giả viết thẳng cho họ. Chữ ký "tặng Lan" có ý nghĩa hơn chữ ký trống.
Tặng một cuốn sách mình đã đọc, có những dòng gạch chân, ghi chú bên lề, là một kiểu quà khác: người nhận được đọc cuốn sách qua mắt người tặng. Kiểu quà này hợp với người thân, bạn thân, người cùng gu. Trước khi tặng, lật xem những ghi chú có điều gì quá riêng tư không.
Một số người đọc còn dán nhãn sách riêng, còn gọi là ex libris, ở mặt trong bìa để đánh dấu sách của mình. Khi tặng một cuốn đã dán nhãn, có thể ghi thêm dưới nhãn: "chuyển cho…" kèm ngày, để cuốn sách mang theo dấu vết những người từng giữ nó.
Tục tặng sách ở vài nơi trên thế giới
- Iceland: có tục tặng sách vào đêm trước Giáng sinh rồi cả nhà đọc đến khuya, người Iceland gọi mùa ra sách cuối năm là Jólabókaflóð, tạm dịch "trận lụt sách Giáng sinh". Tục này thường được kể là có từ giữa thế kỷ 20.
- Catalonia (Tây Ban Nha): ngày Sant Jordi 23/4, người ta tặng nhau một cuốn sách và một bông hồng.
- Việt Nam: sách hay được chọn làm quà khai giảng, quà tốt nghiệp, phần thưởng cuối năm học. Nhiều nhà còn giữ những cuốn sách phần thưởng có dán phiếu khen, ghi tên lớp và năm học.
Tặng sách cho trẻ: để trẻ thành người chủ cuốn sách
Với trẻ nhỏ, cảm giác "đây là sách của con" rất quan trọng. Viết tên trẻ to, rõ ở trang đầu, hoặc để trẻ tự viết, tự vẽ vào đó. Nếu có thể, đưa trẻ đến hiệu sách hay hội sách để trẻ tự chọn trong một giới hạn đã thoả thuận. Sách trẻ tự chọn thường được đọc nhiều hơn sách người lớn chọn giúp.
Khi tặng sách cho con người khác, hỏi bố mẹ bé xem bé đã có những cuốn nào, đang thích chủ đề gì: khủng long, công chúa, xe cứu hoả hay vũ trụ.
Góc nhìn hôm nay: món quà sống lâu hơn dịp tặng
Bánh kẹo hết trong một tuần, hoa tàn trong vài ngày, nhưng một cuốn sách có lời đề tặng có thể ở trên kệ hàng chục năm, đi qua vài lần chuyển nhà, rồi được trao lại cho thế hệ sau. Lần tới định tặng sách, dành thêm mười phút cho lời đề tặng. Mười phút ấy là phần người nhận nhớ lâu nhất.
Câu hỏi thường gặp
Viết lời đề tặng sách như thế nào?
Lời đề tặng nên có tên người nhận, một hai câu nói vì sao chọn cuốn sách này cho họ, tên người tặng, ngày tháng và nơi chốn. Viết ở trang lót hoặc trang tên sách bằng bút không lem. Tránh câu chúc chung chung hay lời dạy bảo.
Nên tặng sách gì cho người ít đọc?
Chọn sách mỏng, dễ vào như tập truyện ngắn, tản văn, hoặc sách gắn với sở thích sẵn có của họ như nấu ăn, thể thao, du lịch. Tránh những cuốn kinh điển dày dễ khiến người nhận ngại mở. Mục tiêu là để họ đọc hết và muốn đọc thêm.
Tặng sách cũ đã đọc có được không?
Được, nhất là với người thân, bạn thân cùng gu đọc. Một cuốn có ghi chú, gạch chân của người tặng là món quà rất riêng. Nên kiểm tra sách còn sạch, không mốc, và ghi chú không có điều quá riêng tư.
Lời đề tặng viết ở trang nào?
Thường viết ở trang lót, tức trang trắng ngay sau bìa, hoặc trang tên sách. Tác giả ký tặng cũng thường ký ở hai trang này. Nếu không muốn viết lên sách, có thể viết trên thiếp kẹp vào sách.
Jólabókaflóð là gì?
Jólabókaflóð là tên người Iceland gọi mùa sách cuối năm, gắn với tục tặng sách vào đêm trước Giáng sinh rồi cả nhà cùng đọc. Tạm dịch là "trận lụt sách Giáng sinh". Tục này thường được kể là có từ giữa thế kỷ 20.
