Trang thông tin xuất bản là trang nhỏ chữ ở cuối (hoặc đầu) mỗi cuốn sách Việt, ghi ai chịu trách nhiệm xuất bản, ai biên tập, trình bày, đơn vị liên kết, số bản in, khổ sách, nơi in, số xác nhận đăng ký xuất bản, số quyết định xuất bản, thời điểm nộp lưu chiểu và mã ISBN. Đọc được trang này, người đọc biết cuốn sách được làm hợp pháp, in lần thứ mấy, do ai đứng sau, và có manh mối để tìm hoặc đổi sách.
Trang này nằm ở đâu và gọi là gì
Ở sách Việt Nam, khối thông tin này phần lớn nằm ở trang cuối cùng của ruột sách; một số cuốn đặt ở mặt sau trang tên sách. Sách tiếng Anh có phần tương tự gọi là trang bản quyền (copyright page), còn chữ colophon vốn chỉ đoạn ghi chú về việc in ở cuối sách xưa. Tên gọi khác nhau nhưng nội dung khá giống: một bản "khai sinh" của cuốn sách.
Ngoài ra, sách nước ngoài được dịch thường có thêm một trang bản quyền ở đầu sách, ghi tên nguyên tác, năm xuất bản bản gốc, bên nắm bản quyền và việc ấn bản tiếng Việt được xuất bản theo thoả thuận với ai.
Đọc từng dòng: một trang thông tin xuất bản có gì
| Dòng thông tin | Ý nghĩa |
|---|---|
| Chịu trách nhiệm xuất bản | Người đứng đầu nhà xuất bản (thường là giám đốc hoặc giám đốc kiêm tổng biên tập), chịu trách nhiệm pháp lý về cuốn sách |
| Chịu trách nhiệm nội dung | Người phụ trách nội dung ở nhà xuất bản; một số sách gộp với dòng trên |
| Biên tập | Biên tập viên nhà xuất bản đã đọc duyệt bản thảo; có khi kèm biên tập viên của đơn vị liên kết |
| Trình bày, bìa | Người dàn trang ruột và người thiết kế bìa |
| Sửa bản in | Người soát bản in trước khi in hàng loạt |
| Đối tác liên kết, liên kết xuất bản | Công ty sách hay tổ chức, cá nhân cùng làm cuốn sách với nhà xuất bản |
| In … bản, khổ … cm, tại … | Số lượng in của lần in này, khổ sách và nhà in |
| Số xác nhận đăng ký xuất bản | Mã số cơ quan quản lý xác nhận cuốn sách nằm trong đăng ký xuất bản của nhà xuất bản |
| Quyết định xuất bản số … | Số quyết định giám đốc nhà xuất bản ký cho riêng cuốn sách này |
| In xong và nộp lưu chiểu … | Thời điểm sách in xong và được nộp lưu chiểu |
| ISBN | Mã số sách tiêu chuẩn quốc tế của ấn bản này |
Trong số xác nhận đăng ký xuất bản của nhiều sách thường thấy cụm chữ viết tắt CXBIPH, tức Cục Xuất bản, In và Phát hành, cơ quan ở trung ương quản lý hoạt động xuất bản.
Khối biên mục của Thư viện Quốc gia
Nhiều sách Việt có thêm một khối chữ nhỏ ghi "Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam". Đây là dữ liệu biên mục trước xuất bản: Thư viện Quốc gia mô tả sẵn cuốn sách theo chuẩn thư viện, gồm tên tác giả, tên sách, nơi xuất bản, số trang, khổ, các từ khoá chủ đề và ký hiệu phân loại.
Với người đọc bình thường, khối này cho biết cuốn sách được xếp vào lĩnh vực nào. Với thủ thư ở thư viện trường, thư viện công cộng, nó giúp nhập sách vào kho nhanh và thống nhất. Đây cũng là cách cuốn sách được nối vào thư mục quốc gia, để mấy chục năm sau vẫn tra ra được.
ISBN trên trang thông tin và ở bìa bốn
Từ năm 2007, ISBN có 13 chữ số, bắt đầu bằng tiền tố 978 hoặc 979, tiếp theo là các phần chỉ nhóm quốc gia hoặc ngôn ngữ, đơn vị xuất bản, ấn phẩm, và một chữ số kiểm tra cuối cùng. Cùng một mã in ở trang thông tin xuất bản cũng được chuyển thành mã vạch ở bìa bốn để máy quét ở quầy đọc được.
Điều nên nhớ khi đọc trang này: mỗi ấn bản có ISBN riêng. Bìa cứng và bìa mềm của cùng một cuốn, bản in giấy và bản điện tử, bản có sửa chữa bổ sung thường mang mã khác nhau. Khi tìm mua lại đúng bản dịch mình thích, tra theo ISBN chính xác hơn tra theo tên.
Những điều trang thông tin xuất bản tiết lộ
Cuốn sách là lần in thứ mấy
Dòng "tái bản lần thứ…" hay "in lần thứ…" cho biết sách đã được in lại bao nhiêu lần. Cuốn được tái bản nhiều lần thường là cuốn có người đọc đều đặn qua năm tháng. Nhưng cũng nên xem sách có ghi "có sửa chữa, bổ sung" hay không: nếu muốn trích dẫn trong bài nghiên cứu, phải ghi đúng lần xuất bản mình dùng.
Số lượng in của lần in đó
Con số "in … bản" chỉ là số bản của lần in ấy, không phải tổng số bản đã bán. Nhiều sách văn chương ở Việt Nam in mỗi lần không nhiều; con số này giúp hiểu vì sao một cuốn sách hay vẫn có thể hết hàng nhanh và khó tìm.
Ai thật sự làm cuốn sách
Tên đối tác liên kết cho biết cuốn sách do công ty nào tổ chức bản thảo và phát hành. Người đọc lâu năm thường tin theo "tủ sách" của một vài đơn vị; trang này là nơi tra ra họ.
Sách có được làm hợp pháp không
Sách in lậu thường bỏ trống, ghi sai hoặc chép lại trang thông tin của bản thật. Trang thông tin đầy đủ chưa phải bằng chứng tuyệt đối, nhưng nếu trang này mờ nhoè, thiếu số quyết định, thiếu ISBN, giấy và mực kém, gáy keo dễ bong, thì nên nghi. Mua sách ở nơi rõ nguồn gốc là cách đơn giản nhất để tác giả, người dịch được trả công.
Dùng trang này khi trích dẫn và khi cần đổi sách
Khi trích dẫn một cuốn sách trong bài viết, luận văn hay danh mục tài liệu tham khảo, các thông tin cần lấy đều nằm ở đây và ở trang tên sách: tác giả, tên sách, người dịch, nhà xuất bản, nơi xuất bản, năm xuất bản. Năm nên lấy theo lần xuất bản thực tế của cuốn mình dùng, không phải năm tác phẩm ra đời lần đầu.
Khi gặp lỗi in như thiếu trang, lặp tay sách, đảo trang, trang thông tin cho biết đơn vị làm sách và nhà in. Mang sách đến nơi mua hoặc liên hệ đơn vị liên kết, nhà xuất bản để được đổi; nhiều đơn vị có hướng dẫn đổi sách lỗi in ngay ở trang này.
Thử đọc trang thông tin của ba cuốn sách trên kệ
- Chọn một cuốn văn học trong nước, một cuốn sách dịch và một cuốn sách cũ in từ nhiều năm trước.
- So xem trang thông tin của chúng khác nhau thế nào; sách cũ có thể chưa có ISBN hoặc khối biên mục.
- Tìm tên biên tập viên và người trình bày bìa; thử tra xem họ còn làm những cuốn nào khác.
- Với sách dịch, đọc trang bản quyền đầu sách xem bản gốc ra năm nào, bản tiếng Việt cách đó bao lâu.
Làm vài lần như vậy, trang chữ nhỏ ở cuối sách sẽ không còn là thứ người ta bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Trang thông tin xuất bản của sách nằm ở đâu?
Ở phần lớn sách Việt Nam, trang này nằm ở trang cuối cùng của ruột sách; một số cuốn đặt ở mặt sau trang tên sách. Sách dịch thường có thêm trang bản quyền ở đầu sách ghi thông tin bản gốc.
Số xác nhận đăng ký xuất bản là gì?
Đó là mã số do cơ quan quản lý nhà nước về xuất bản cấp khi xác nhận cuốn sách nằm trong đăng ký xuất bản của nhà xuất bản. Nó khác với quyết định xuất bản, là văn bản do giám đốc nhà xuất bản ký cho từng cuốn trước khi in.
"Nộp lưu chiểu" ghi trên sách nghĩa là gì?
Dòng "in xong và nộp lưu chiểu" cho biết thời điểm sách in xong và được nhà xuất bản nộp bản lưu cho cơ quan quản lý trước khi phát hành. Sách cũng được nộp cho Thư viện Quốc gia Việt Nam để lưu giữ lâu dài.
Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia là gì?
Đó là phần mô tả cuốn sách theo chuẩn thư viện do Thư viện Quốc gia Việt Nam lập trước khi sách in, gồm tác giả, tên sách, số trang, khổ, từ khoá chủ đề và ký hiệu phân loại. Thư viện dùng nó để nhập sách nhanh và thống nhất.
Làm sao nhận biết sách lậu qua trang thông tin?
Sách lậu thường thiếu hoặc ghi sai số quyết định xuất bản, ISBN, chữ in mờ, giấy mực kém. Không có dấu hiệu nào chắc chắn tuyệt đối, nên cách an toàn nhất là mua ở nơi rõ nguồn gốc và so với thông tin đơn vị làm sách công bố.
